ภควัท-คีตา ฉบับเดิม

บทที่ สิบ

ความมั่งคั่งแห่งสัจธรรม

โศลก 34

mṛtyuḥ sarva-haraś cāham
udbhavaś ca bhaviṣyatām
kīrtiḥ śrīr vāk ca nārīṇāṁ
smṛtir medhā dhṛtiḥ kṣamā
มฺฤตฺยุห์ สรฺว-หรศฺ จาหมฺ
อุทฺภวศฺ จ ภวิษฺยตามฺ
กีรฺติห์ ศฺรีรฺ วากฺ จ นารีณำ
สฺมฺฤติรฺ เมธา ธฺฤติห์ กฺษมา
มฺฤตฺยุห์ — ความตาย; สรฺว-หรห์ — เผาผลาญทั้งหมด; — เช่นกัน; อหมฺ — ข้าเป็น; อุทฺภวห์ — การให้กำเนิด; — เช่นกัน; ภวิษฺยตามฺ — ของปรากฏการณ์ในอนาคต; กีรฺติห์ — ชื่อเสียง; ศฺรีห์ — ความมั่งคั่งหรือความสวยงาม; วากฺ — การพูดดี; — เช่นกัน; นารีณามฺ — ของสตรี; สฺมฺฤติห์ — ความจำ; เมธา — ปัญญา; ธฺฤติห์ — ความมั่งคง; กฺษมา — ความอดทน

คำแปล

ข้าคือความตายที่สังหารทุกสิ่งทุกอย่าง ข้าคือหลักแห่งการให้กำเนิดของทุกสิ่งทุกอย่างที่เป็นไป ในบรรดาสตรี ข้าคือ ชื่อเสียง โชคลาภ คำพูดที่ดี ความจำ ปัญญา ความมั่นคง และความอดทน

คำอธิบาย

ทันทีที่มนุษย์เกิดมาเขากำลังตายลงทุกๆ นาที ฉะนั้น ความตายกำลังกลืนกินทุกชีวิตอยู่ทุกๆ ขณะ จุดสุดท้ายจึงเรียกว่า ความตาย และความตายนั้นก็คือองค์กฺฤษฺณ ส่วนการพัฒนาในอนาคตนั้นสิ่งมีชีวิตทั้งหมดต้องผ่านการเปลี่ยนแปลงพื้นฐานหกขั้นตอน คือ มีการเกิด การเจริญเติบโต การคงอยู่สักพักหนึ่ง การสืบพันธุ์ การหดตัวลง และในที่สุดก็สูญสลายไป (การตาย) ในบรรดาการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้สิ่งแรกคือการคลอดออกมาจากครรภ์ และนั่นคือองค์กฺฤษฺณ การให้กำเนิดคือจุดเริ่มต้นของกิจกรรมทั้งหมดในอนาคต

ความมั่งคั่งทั้งเจ็ดประการที่กล่าวไว้คือ ชื่อเสียง โชคลาภ การพูดดี ความจำ ปัญญา ความมั่นคง และความอดทนนั้นพิจารณาว่าเป็นสตรี หากผู้ใดเป็นเจ้าของทั้งหมดนี้ หรือเป็นเจ้าของบางส่วนผู้นั้นจะได้รับการสรรเสริญ หากผู้ใดมีชื่อเสียงว่าเป็นผู้มีคุณธรรมจะทำให้เขาได้รับการสรรเสริญ สันสกฤตเป็นภาษาที่สมบูรณ์จึงได้รับการสรรเสริญเป็นอย่างมาก หากหลังจากการศึกษาแล้ว และสามารถจำเรื่องราวได้เขาได้รับพรสวรรค์ที่มีความจำดี หรือ สฺมฺฤติ ไม่ใช่เพียงแต่สามารถอ่านหนังสือหลายๆ เล่มและหลายๆ เรื่องเท่านั้น แต่ยังสามารถเข้าใจ และนำไปใช้ได้เมื่อถึงคราวจำเป็นเรียกว่าปัญญา (เมธา) ซึ่งเป็นความมั่งคั่งอีกประการหนึ่ง ความสามารถในการเอาชนะความไม่แน่นอนนั้นเรียกว่าความมั่นคง หรือความแน่วแน่ (ธฺฤติ) เมื่อผู้ใดมีคุณสมบัติโดยสมบูรณ์ แต่ยังถ่อมตนและสุภาพ และเมื่อสามารถรักษาดุลยภาพของตนเองทั้งในความโศกเศร้า และความปลื้มปีติสุขเขามีความมั่งคั่งที่ เรียกว่า ความอดทน (กฺษมา)