ภควัท-คีตา ฉบับเดิม

บทที่ สิบเอ็ด

รูปลักษณ์จักรวาล

โศลก 15

arjuna uvāca
paśyāmi devāṁs tava deva dehe
sarvāṁs tathā bhūta-viśeṣa-saṅghān
brahmāṇam īśaṁ kamalāsana-stham
ṛṣīṁś ca sarvān uragāṁś ca divyān
อรฺชุน อุวาจ
ปศฺยามิ เทวำสฺ ตว เทว เทเห
สรฺวำสฺ ตถา ภูต-วิเศษ-สงฺฆานฺ
พฺรหฺมาณมฺ อีศํ กมลาสน-สฺถมฺ
ฤษีํศฺ จ สรฺวานฺ อุรคำศฺ จ ทิวฺยานฺ
อรฺชุนห์ อุวาจอรฺชุน ตรัส; ปศฺยามิ — ข้าพเจ้าเห็น; เทวานฺ — เทวดาทั้งหลาย; ตว — ของพระองค์; เทว — องค์ภควานฺ; เทเห — ในร่าง; สรฺวานฺ — ทั้งหมด; ตถา — เช่นกัน; ภูต — สิ่งมีชีวิต; วิเศษ-สงฺฆานฺ — มารวมกันโดยเฉพาะ; พฺรหฺมาณมฺ — พระพรหม; อีศมฺ — พระศิวะ; กมล-อาสน-สฺถมฺ — ประทับอยู่บนดอกบัว; ฤษีนฺ — เหล่านักปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่; — เช่นกัน; สรฺวานฺ — ทั้งหมด; อุรคานฺ — พวกนาค; — เช่นกัน; ทิวฺยานฺ — ทิพย์

คำแปล

อรฺชุน ตรัสว่า ศฺรีกฺฤษฺณ ที่รัก ข้าพเจ้าเห็นมวลเทวดา และมวลสิ่งมีชีวิตมารวมกันอยู่ในพระวรกายของพระองค์ ข้าพเจ้าเห็นพระพรหมทรงประทับอยู่บนดอกบัว พร้อมทั้งพระศิวะ เหล่านักปราชญ์ และนาคทิพย์ทั้งหลาย

คำอธิบาย

อรฺชุน ทรงเห็นทุกสิ่งทุกอย่างในจักรวาล ดังนั้น จึงทรงเห็นพระพรหมผู้ทรงเป็นชีวิตแรกในจักรวาล และพญานาคทิพย์ที่ ครฺโภทก-ศายี วิษฺณุ ทรงบรรทมอยู่ในช่วงล่างของจักรวาล แท่นบรรทมนาคราชนี้ เรียกว่า วาสุกิ ยังมีนาคอื่นๆ ที่ชื่อว่า วาสุกิ อรฺชุน ทรงสามารถเห็นเริ่มต้นจาก ครฺโภทก-ศายี วิษฺณุ ไปจนถึงส่วนสูงสุดของจักรวาลบนโลกรูปดอกบัว ที่ที่พระพรหมผู้ทรงเป็นชีวิตแรกในจักรวาลประทับอยู่ เช่นนี้หมายความว่าจากจุดเริ่มต้นไปจนถึงจุดจบ อรฺชุน ผู้ทรงประทับอยู่บนราชรถเพียงที่เดียว ที่สามารถเห็นทุกสิ่งทุกอย่างได้ ที่เป็นเช่นนี้ได้ก็เนื่องมาจากพระกรุณาธิคุณขององค์ภควานฺ กฺฤษฺณ