ภควัท-คีตา ฉบับเดิม
บทที่ สิบสาม
ธรรมชาติ ผู้รื่นเริง และจิตสำนึก
โศลก 27
sattvaṁ sthāvara-jaṅgamam
kṣetra-kṣetrajña-saṁyogāt
tad viddhi bharatarṣabha
สตฺตฺวํ สฺถาวร-ชงฺคมมฺ
กฺเษตฺร-กฺเษตฺรชฺญ-สํโยคาตฺ
ตทฺ วิทฺธิ ภรตรฺษภ
คำแปล
โอ้ ผู้นำแห่ง ภารต จงรู้ว่าทุกสิ่งทุกอย่างที่เธอเห็นปรากฏอยู่ ทั้งเคลื่อนที่ และไม่เคลื่อนที่ เป็นเพียงการรวมตัวของสนามแห่งกิจกรรม และผู้รู้สนาม
คำอธิบาย
ทั้งธรรมชาติวัตถุ และสิ่งมีชีวิตซึ่งมีอยู่ก่อนการสร้างจักรวาลได้อธิบายไว้ในโศลกนี้ ทุกสิ่งทุกอย่างที่สร้างขึ้นมาเป็นเพียงการผสมผสานระหว่างสิ่งมีชีวิต และธรรมชาติวัตถุ มีปรากฏการณ์มากมาย เช่น ต้นไม้ ภูเขา และเนินเขา ซึ่งไม่เคลื่อนที่ และมีสิ่งที่ปรากฏอยู่มากมายที่เคลื่อนที่ ทั้งหมดเป็นเพียงการผสมผสานของธรรมชาติวัตถุ และสิ่งมีชีวิตจะดำเนินต่อไปชั่วกัลปวสาน องค์ภควานฺทรงทำให้การผสมผสานกันนี้เกิดเป็นผล ดังนั้น พระองค์ทรงเป็นผู้ควบคุมทั้งธรรมชาติที่สูงกว่าต่ำกว่า พระองค์ทรงเป็นผู้สร้างธรรมชาติวัตถุ และธรรมชาติที่สูงกว่าถูกวางลงไปในธรรมชาติวัตถุนี้ ดังนั้น กิจกรรมและปรากฏการณ์ทั้งหลายเหล่านี้จึงบังเกิดขึ้น