มีทฤษฎีต่างๆ เกี่ยวกับจิตสำนึก ใน ภควัท-คีตา ได้ให้ตัวอย่างดวงอาทิตย์ และแสงอาทิตย์ เสมือนดังดวงอาทิตย์สถิต ณ ที่นี้แต่ส่องแสงไปทั่วทั้งจักรวาล ละอองเล็กๆ ของดวงวิญญาณก็เช่นเดียวกัน ถึงแม้สถิตในหัวใจของร่างกายนี้ แต่ส่องแสงไปทั่วร่างกายด้วยจิตสำนึก ฉะนั้น จิตสำนึกคือข้อพิสูจน์การปรากฏของดวงวิญญาณ เช่นเดียวกับรัศมีหรือแสงอาทิตย์ พิสูจน์ให้เห็นถึงการปรากฏของดวงอาทิตย์ เนื่องจากดวงวิญญาณอยู่ในร่างจึงทำให้มีจิตสำนึกไปทั่วร่างกาย ทันทีที่ดวงวิญญาณออกจากร่างจะไม่มีจิตสำนึกอีกต่อไป ผู้ใดมีปัญญาจะสามารถเข้าใจประเด็นนี้ได้โดยง่าย ฉะนั้น จิตสำนึกไม่ใช่ผลผลิตจากการมารวมตัวกันของวัตถุ แต่เป็นลักษณะอาการของสิ่งมีชีวิต จิตสำนึกของสิ่งมีชีวิตถึงแม้ว่ามีคุณสมบัติเป็นหนึ่งเดียวกันกับจิตสำนึกสูงสุด ตัวเขาไม่ใช่จิตสำนึกสูงสุด เพราะว่าจิตสำนึกของร่างหนึ่งไม่ได้แบ่งความรู้สึกไปให้อีกร่างหนึ่ง แต่องค์อภิวิญญาณผู้สถิตในทุกๆ ร่าง ในฐานะที่เป็นสหายของปัจเจกวิญญาณมีจิตสำนึกของทุกๆ ร่าง นั่นคือข้อแตกต่างระหว่างจิตสำนึกสูงสุด และปัจเจกจิตสำนึก