ภควัท-คีตา ฉบับเดิม

บทที่ สิบห้า

โยคะแห่งองค์ภควานฺ

โศลก 3-4

na rūpam asyeha tathopalabhyate
nānto na cādir na ca sampratiṣṭhā
aśvattham enaṁ su-virūḍha-mūlam
asaṅga-śastreṇa dṛḍhena chittvā
น รูปมฺ อเสฺยห ตโถปลภฺยเต
นานฺโต น จาทิรฺ น จ สมฺปฺรติษฺฐา
อศฺวตฺถมฺ เอนํ สุ-วิรูฒ-มูลมฺ
อสงฺค-ศเสฺตฺรณ ทฺฤเฒน ฉิตฺตฺวา
tataḥ padaṁ tat parimārgitavyaṁ
yasmin gatā na nivartanti bhūyaḥ
tam eva cādyaṁ puruṣaṁ prapadye
yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī
ตตห์ ปทํ ตตฺ ปริมารฺคิตวฺยํ
ยสฺมินฺ คตา น นิวรฺตนฺติ ภูยห์
ตมฺ เอว จาทฺยํ ปุรุษํ ปฺรปเทฺย
ยตห์ ปฺรวฺฤตฺติห์ ปฺรสฺฤตา ปุราณี
— ไม่; รูปมฺ — รูปลักษณ์; อสฺย — ของต้นไม้นี้; อิห — ในโลกนี้; ตถา — เช่นกัน; อุปลภฺยเต — สามารถสำเหนียกได้; — ไม่เคย; อนฺตห์ — จบ; — ไม่เคย; — เช่นกัน; อาทิห์ — เริ่มต้น; — ไม่เคย; — เช่นกัน; สมฺปฺรติษฺฐา — รากฐาน; อศฺวตฺถมฺ — ต้นไทร; เอนมฺ — นี้; สุ-วิรูฒ — แข็งแรง; มูลมฺ — ราก; อสงฺค-ศเสฺตฺรณ — ด้วยอาวุธแห่งความไม่ยึดติด; ทฺฤเฒน — แข็งแรง; ฉิตฺตฺวา — ตัด; ตตห์ — หลังจากนั้น; ปทมฺ — สถานการณ์; ตตฺ — นั้น; ปริมารฺคิตวฺยมฺ — ต้องค้นหา; ยสฺมินฺ — ที่ซึ่ง; คตาห์ — ไป; — ไม่เคย; นิวรฺตนฺติ — พวกเขากลับมา; ภูยห์ — อีกครั้ง; ตมฺ — ถึงพระองค์; เอว — แน่นอน; — เช่นกัน; อาทฺยมฺ — แหล่งกำเนิด; ปุรุษมฺ — องค์ภควาน; ปฺรปเทฺย — ศิโรราบ; ยตห์ — จากผู้ซึ่ง; ปฺรวฺฤตฺติห์ — เริ่มต้น; ปฺรสฺฤตา — ขยายออกไป; ปุราณิ — โบราณมาก

คำแปล

รูปลักษณ์อันแท้จริงของต้นไม้นี้สำเหนียกไม่ได้ในโลกนี้ ไม่มีผู้ใดสามารถเข้าใจว่ามันจบลงที่ใด เริ่มต้นจากที่ใด หรือรากฐานอยู่ที่ไหนแต่ด้วยความมุ่งมั่น เขาต้องตัดต้นไม้ที่ฝังรากลึกอย่างแข็งแกร่งนี้ด้วยอาวุธแห่งการไม่ยึดติด ดังนั้น เขาต้องแสวงหาสถานที่ที่เมื่อไปถึงแล้วจะไม่กลับมาอีก ณ ที่นั้นเขาศิโรราบต่อบุคลิกภาพสูงสุดแห่งพระเจ้า ซึ่งเป็นผู้เริ่มต้นทุกสิ่งทุกอย่าง และทุกสิ่งทุกอย่างขยายออกมาจากพระองค์ตั้งแต่กาลสมัยดึกดำบรรพ์

คำอธิบาย

บัดนี้ได้กล่าวอย่างชัดเจนว่า รูปลักษณ์อันแท้จริงของต้นไทรนี้ไม่สามารถเข้าใจได้ในโลกวัตถุ เนื่องจากรากของมันขึ้นข้างบน และการแผ่ขยายของต้นไม้จริงอยู่อีกด้านหนึ่ง เมื่อถูกพันธนาการด้วยการแพร่ขยายทางวัตถุของต้นไม้ เราจึงไม่สามารถเห็นได้ว่าต้นไม้นี้ขยายออกไปไกลเท่าใด และก็ไม่สามารถเห็นจุดเริ่มต้นของต้นไม้นี้ ถึงกระนั้น เราต้องค้นหาสาเหตุว่า “ข้าเป็นบุตรของบิดา บิดาข้าเป็นบุตรของบุคคลคนนี้ เป็นต้น” จากการค้นหาเช่นนี้จะมาถึงพระพรหมผู้ซึ่ง ครฺโภทก-ศายี วิษฺณุ ทรงเป็นผู้ให้กำเนิด ในที่สุดเมื่อมาถึงองค์ภควานฺงานวิจัยก็เสร็จสิ้น เราต้องค้นหาบุคลิกภาพสูงสุดแห่งพระเจ้า ผู้ทรงเป็นแหล่งกำเนิดของต้นไม้นี้ ด้วยการคบหาสมาคมกับบุคคลผู้มีความรู้แห่งองค์ภควานฺนั้น จากความเข้าใจจะทำให้เราค่อยๆ ไม่ยึดติดกับภาพสะท้อนที่ผิดซึ่งไม่ใช่ของจริง จากความรู้นี้จึงสามารถตัดขาดความสัมพันธ์กับมัน และสถิตอย่างแท้จริงในต้นไม้จริง

คำว่า อสงฺค มีความสำคัญมากในประเด็นนี้ เพราะว่าการยึดติดกับความรื่นเริงทางประสาทสัมผัส และความเป็นเจ้าเหนือธรรมชาติวัตถุมีความแข็งแกร่งมาก ฉะนั้น เราต้องเรียนรู้การไม่ยึดติดด้วยการสนทนาศาสตร์ทิพย์ ซึ่งมีพื้นฐานอยู่ที่พระคัมภีร์ที่เชื่อถือได้ และต้องสดับฟังจากบุคคลผู้อยู่ในความรู้จริงๆ จากผลของการสนทนาในการคบหาสมาคมกับเหล่าสาวกเช่นนี้ เราจะมาถึงบุคลิกภาพสูงสุดแห่งพระเจ้า สิ่งแรกที่ต้องกระทำคือศิโรราบต่อพระองค์ การบรรยายถึงสถานที่ซึ่งเมื่อไปถึงแล้วจะไม่กลับมายังภาพสะท้อนของต้นไม้ที่ผิดๆนี้อีก ได้บอกไว้ ณ ที่นี้ว่าองค์ภควานฺ กฺฤษฺณ ทรงเป็นรากเดิมแท้ที่ทุกสิ่งทุกอย่างปรากฏออกมา เพื่อให้พระองค์ทรงพระกรุณาเราต้องศิโรราบอย่างเดียว และนี่คือผลแห่งการปฏิบัติอุทิศตนเสียสละรับใช้ ด้วยการสดับฟัง การสวดภาวนา ฯลฯ พระองค์ทรงเป็นแหล่งกำเนิดแห่งการแผ่ขยายของโลกวัตถุ ซึ่งพระองค์ทรงอธิบายไว้แล้วว่า อหํ สรฺวสฺย ปฺรภวห์ “ข้าคือแหล่งกำเนิดของทุกสิ่งทุกอย่าง” ฉะนั้น ในการออกจากพันธนาการของต้นไทรแห่งชีวิตวัตถุที่แข็งแกร่งนี้ เราต้องศิโรราบต่อองค์กฺฤษฺณ ทันทีที่ศิโรราบต่อองค์กฺฤษฺณ เราจะไม่ยึดติดกับการแผ่ขยายทางวัตถุนี้โดยปริยาย