ภควัท-คีตา ฉบับเดิม
บทที่ สิบแปด
บทสรุปความสมบูรณ์แห่งการเสียสละ
โศลก 21
pṛthaktvena tu yaj jñānaṁ
nānā-bhāvān pṛthag-vidhān
vetti sarveṣu bhūteṣu
taj jñānaṁ viddhi rājasam
nānā-bhāvān pṛthag-vidhān
vetti sarveṣu bhūteṣu
taj jñānaṁ viddhi rājasam
ปฺฤถกฺเตฺวน ตุ ยชฺ ชฺญานํ
นานา-ภาวานฺ ปฺฤถคฺ-วิธานฺ
เวตฺติ สเรฺวษุ ภูเตษุ
ตชฺ ชฺญานํ วิทฺธิ ราชสมฺ
นานา-ภาวานฺ ปฺฤถคฺ-วิธานฺ
เวตฺติ สเรฺวษุ ภูเตษุ
ตชฺ ชฺญานํ วิทฺธิ ราชสมฺ
ปฺฤถกฺเตฺวน — เนื่องจากการแบ่งแยก; ตุ — แต่; ยตฺ — ซึ่ง; ชฺญานมฺ — ความรู้; นานา-ภาวานฺ — สภาวะอันหลากหลาย; ปฺฤถกฺ-วิธานฺ — แตกต่าง; เวตฺติ — รู้; สเรฺวษุ — ในทั้งหมด; ภูเตษุ — สิ่งมีชีวิต; ตตฺ — นั้น; ชฺญานมฺ — ความรู้; วิทฺธิ — ต้องรู้; ราชสมฺ — ในระดับตัณหา
คำแปล
ความรู้ที่ทำให้มองเห็นว่าในร่างกายแต่ละร่างมีสิ่งมีชีวิตประเภทต่างๆ ซึ่งเธอควรเข้าใจว่าอยู่ในระดับแห่งตัณหา
คำอธิบาย
แนวคิดที่ว่าร่างวัตถุคือสิ่งมีชีวิต และเมื่อร่างกายแตกสลายจิตสำนึกก็ถูกทำลายไปด้วยเช่นกัน เช่นนี้เป็นความรู้ในระดับตัณหา ตามความรู้นี้ร่างกายต่างๆ ไม่เหมือนกัน ก็เนื่องมาจากการพัฒนาจิตสำนึกที่แตกต่างกัน มิฉะนั้นจะไม่มีดวงวิญญาณที่แยกออกไปซึ่งปรากฏมาเป็นจิตสำนึก ร่างกายเป็นดวงวิญญาณในตัวเอง ไม่มีดวงวิญญาณที่แยกออกไปนอกเหนือจากร่างกาย ตามความรู้นี้จิตสำนึกไม่ถาวร หรือไม่อย่างนั้นก็ไม่มีปัจเจกวิญญาณ แต่มีหนึ่งดวงวิญญาณที่แผ่กระจายไปทั่ว เปี่ยมไปด้วยความรู้ และร่างกายนี้เป็นปรากฏการณ์ของอวิชชาชั่วคราว หรือนอกเหนือไปจากร่างกายนี้จะไม่มีปัจเจกวิญญาณพิเศษ หรือดวงวิญญาณสูงสุด แนวความคิดทั้งหลายเหล่านี้พิจารณาว่าเป็นผลผลิตของระดับตัณหา