ภควัท-คีตา ฉบับเดิม
บทที่ สิบแปด
บทสรุปความสมบูรณ์แห่งการเสียสละ
โศลก 38
viṣayendriya-saṁyogād
yat tad agre ’mṛtopamam
pariṇāme viṣam iva
tat sukhaṁ rājasaṁ smṛtam
yat tad agre ’mṛtopamam
pariṇāme viṣam iva
tat sukhaṁ rājasaṁ smṛtam
วิษเยนฺทฺริย-สํโยคาทฺ
ยตฺ ตทฺ อเคฺร ’มฺฤโตปมมฺ
ปริณาเม วิษมฺ อิว
ตตฺ สุขํ ราชสํ สฺมฺฤตมฺ
ยตฺ ตทฺ อเคฺร ’มฺฤโตปมมฺ
ปริณาเม วิษมฺ อิว
ตตฺ สุขํ ราชสํ สฺมฺฤตมฺ
วิษย — ของอายตนะภายนอก; อินฺทฺริย — และประสาทสัมผัส; สํโยคาตฺ — จากการรวมกัน; ยตฺ — ซึ่ง; ตตฺ — นั้น; อเคฺร — ในตอนต้น; อมฺฤต-อุปมมฺ — เหมือนกับน้ำทิพย์; ปริณาเม — ในบั้นปลาย; วิษมฺ อิว — เหมือนยาพิษ; ตตฺ — นั้น; สุขมฺ — ความสุข; ราชสมฺ — ในระดับตัณหา; สฺมฺฤตมฺ — พิจารณาว่า
คำแปล
ความสุขที่ได้รับจากการมาสัมผัสระหว่างอายตนะภายในกับอายตนะภายนอก ซึ่งดูเหมือนกับน้ำทิพย์ในตอนต้น แต่ในบั้นปลายกลายเป็นยาพิษ กล่าวว่าเป็นธรรมชาติแห่งตัณหา
คำอธิบาย
เมื่อชายหนุ่มและหญิงสาวพบกัน ประสาทสัมผัสจะฉุดชายหนุ่มให้ไปหาหญิงสาว สัมผัสกับนางและมีเพศสัมพันธ์ ในตอนต้นสิ่งนี้อาจเป็นที่รื่นรมย์มากของประสาทสัมผัส แต่ในบั้นปลายหรือหลังจากระยะเวลาหนึ่งจะกลายมาเป็นยาพิษ เมื่อทั้งคู่แยกทางหรือหย่าร้างจากกัน จะมีความเศร้าโศกเสียใจ ความสุขเช่นนี้อยู่ในระดับตัณหาเสมอ ความสุขที่ได้รับจากการสัมผัสกันระหว่างอายตนะภายใน (ตา หู จมูก ลิ้น กาย) และอายตนะภายนอก (รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส) เป็นต้นเหตุแห่งความทุกข์เสมอ จึงควรหลีกเลี่ยงด้วยประการทั้งปวง