ภควัท-คีตา ฉบับเดิม

บทที่ สิบแปด

บทสรุปความสมบูรณ์แห่งการเสียสละ

โศลก 51-53

buddhyā viśuddhayā yukto
dhṛtyātmānaṁ niyamya ca
śabdādīn viṣayāṁs tyaktvā
rāga-dveṣau vyudasya ca
พุทฺธฺยา วิศุทฺธยา ยุกฺโต
ธฺฤตฺยาตฺมานํ นิยมฺย จ
ศพฺทาทีนฺ วิษยำสฺ ตฺยกฺตฺวา
ราค-เทฺวเษา วฺยุทสฺย จ
vivikta-sevī laghv-āśī
yata-vāk-kāya-mānasaḥ
dhyāna-yoga-paro nityaṁ
vairāgyaṁ samupāśritaḥ
วิวิกฺต-เสวี ลฆฺวฺ-อาศี
ยต-วากฺ-กาย-มานสห์
ธฺยาน-โยค-ปโร นิตฺยํ
ไวราคฺยํ สมุปาศฺริตห์
ahaṅkāraṁ balaṁ darpaṁ
kāmaṁ krodhaṁ parigraham
vimucya nirmamaḥ śānto
brahma-bhūyāya kalpate
อหงฺการํ พลํ ทรฺปํ
กามํ โกฺรธํ ปริคฺรหมฺ
วิมุจฺย นิรฺมมห์ ศานฺโต
พฺรหฺม-ภูยาย กลฺปเต
พุทฺธฺยา — ด้วยปัญญา; วิศุทฺธยา — บริสุทธิ์โดยสมบูรณ์; ยุกฺตห์ — ปฏิบัติ; ธฺฤตฺยา — ด้วยความมุ่งมั่น; อาตฺมานมฺ — ตนเอง; นิยมฺย — ประมาณ; — เช่นกัน; ศพฺท-อาทีนฺ — เช่นเสียง; วิษยานฺ — อาตยนะภายนอก; ตฺยกฺตฺวา — ยกเลิก; ราค — การยึดติด; เทฺวเษา — และความเกลียดชัง; วฺยุทสฺย — วางไว้ข้างๆ; — เช่นกัน; วิวิกฺต-เสวี — อยู่ในที่สันโดษ; ลฆุ-อาศี — รับประทานปริมาณน้อย; ยต — ควบคุม; วากฺ — การพูด; กาย — ร่างกาย; มานสห์ — และจิตใจ; ธฺยาน-โยค-ปรห์ — ซึมซาบในสมาธิ; นิตฺยมฺ — วันละยี่สิบสี่ชั่วโมง; ไวราคฺยมฺ — ไม่ยึดติด; สมุปาศฺริตห์ — เข้าพึ่ง; อหงฺการมฺ — อหังการ; พลมฺ — กำลังที่ผิด; ทรฺปมฺ — ความยโสที่ผิด; กามมฺ — ราคะ; โกฺรธมฺ — ความโกรธ; ปริคฺรหมฺ — และยอมรัมสิ่งของวัตถุ; วิมุจฺย — ถูกส่งจาก; นิรฺมมห์ — ไม่รู้สึกว่าเป็นเจ้าของ; ศานฺตห์ — ความสงบ; พฺรหฺม-ภูยาย — เพื่อความรู้แจ้งแห่งตน; กลฺปเต — มีคุณสมบัติ

คำแปล

ได้รับความบริสุทธิ์จากปัญญา และควบคุมจิตใจด้วยความมุ่งมั่น ไม่ยุ่งกับอายตนะภายนอกเพื่อสนองประสาทสัมผัส เป็นอิสระจากการยึดติดและความเกลียดชัง เป็นผู้อยู่ในสถานที่สันโดษ รับประทานน้อย ควบคุมร่างกาย จิตใจ และพลังในการพูด อยู่ในสมาธิเสมอ และไม่ยึดติด เป็นผู้ปราศจากอหังการอำนาจที่ผิด ความยโสที่ผิด ราคะ ความโกรธ และการยอมรับสิ่งของวัตถุปราศจากความเป็นเจ้าของที่ผิด และมีความสงบ บุคคลเช่นนี้แน่นอนว่าจะพัฒนาไปสู่สถานภาพการรู้แจ้งแห่งตน

คำอธิบาย

เมื่อบริสุทธิ์ขึ้นด้วยปัญญาเขาจะรักษาตัวให้อยู่ในระดับความดี ดังนั้น จึงเป็นผู้ควบคุมจิตใจได้และตั้งอยู่ในสมาธิเสมอ โดยไม่ยึดติดกับอายตนะภายนอกเพื่อสนองประสาทสัมผัส จึงเป็นอิสระจากการยึดติดและความเกลียดชังในกิจกรรมของตนเอง บุคคลที่ไม่ยึดติดเช่นนี้โดยธรรมชาติชอบอยู่ในที่สันโดษ ไม่รับประทานอาหารมากเกินความจำเป็น ควบคุมกิจกรรมของร่างกาย และจิตใจของตนเองได้ ไม่มีอหังการเพราะไม่ยอมรับว่าร่างกายเป็นตัวเขาเอง และไม่ปรารถนาที่จะทำให้ร่างกายอ้วนท้วมแข็งแรงจากการยอมรับเอาสิ่งของวัตถุต่างๆ มากมาย เนื่องจากไม่มีแนวคิดแห่งชีวิตทางร่างกายจึงไม่มีความยโสอย่างผิดๆ มีความพึงพอใจกับทุกสิ่งทุกอย่างที่ได้มาด้วยพระกรุณาธิคุณขององค์ภควานฺ ไม่มีความโกรธที่ไม่ได้สนองประสาทสัมผัส และไม่พยายามได้มาซึ่งอายตนะภายนอก เมื่อเป็นอิสระจากอหังการโดยสมบูรณ์และไม่ยึดติดกับสิ่งของวัตถุทั้งหลายนั่นคือระดับความรู้แจ้งแห่งตนของ พฺรหฺมนฺ ระดับนี้เรียกว่า พฺรหฺม-ภูต เมื่อเป็นอิสระจากแนวคิดแห่งชีวิตทางวัตถุเขาจะไม่มีความเร่าร้อน ได้อธิบายไว้ใน ภควัท-คีตา (2.70) ว่า

อาปูรฺยมาณมฺ อจล-ปฺรติษฺฐํ
สมุทฺรมฺ อาปห์ ปฺรวิศนฺติ ยทฺวตฺ
ตทฺวตฺ กามา ยํ ปฺรวิศนฺติ สเรฺว
ส ศานฺติมฺ อาปฺโนติ น กาม-กามี

“บุคคลผู้ไม่ถูกรบกวนจากความต้องการที่ไหลออกมาอย่างไม่หยุดยั้งนั้น เหมือนกับแม่น้ำที่ไหลลงสู่มหาสมุทร ซึ่งเต็มเปี่ยมแต่สงบนิ่งอยู่ตลอดเวลา เขาผู้นี้เท่านั้นที่ได้รับความสงบ ไม่ใช่บุคคลผู้ดิ้นรนเพื่อสนองความต้องการเหล่านี้”