ภควัท-คีตา ฉบับเดิม

บทที่ สอง

บทสรุป ภควัท-คีตา

โศลก 1

sañjaya uvāca
taṁ tathā kṛpayāviṣṭam
aśru-pūrṇākulekṣaṇam
viṣīdantam idaṁ vākyam
uvāca madhusūdanaḥ
สญฺชย อุวาจ
ตํ ตถา กฺฤปยาวิษฺฏมฺ
อศฺรุ-ปูรฺณากุเลกฺษณมฺ
วิษีทนฺตมฺ อิทํ วากฺยมฺ
อุวาจ มธุสูทนห์
สญฺชยห์ อุวาจสญฺชย กล่าว; ตมฺ — แด่ อรฺชุน; ตถา — ดังนั้น; กฺฤปยา — ด้วยความสงสาร; อาวิษฺฏมฺ — ครอบงำ; อศฺรุ-ปูรฺณ-อากุล — เปี่ยมไปด้วยน้ำตา; อีกฺษณมฺ — ดวงตา; วิษีทนฺตมฺ — เศร้าโศก; อิทมฺ — เหล่านี้; วากฺยมฺ — คำพูด; อุวาจ — กล่าว; มธุ-สูทนห์ — ผู้สังหารมธุ

คำแปล

สญฺชย กล่าวว่า เมื่อเห็น อรฺชุน ทรงเปี่ยมไปด้วยความเมตตาสงสาร จิตใจเศร้าสลด ดวงตาเปี่ยมไปด้วยน้ำตา มธุสูทน กฺฤษฺณ ทรงตรัสดังต่อไปนี้

คำอธิบาย

ความเมตตาสงสารทางวัตถุ ความเศร้าโศกเสียใจ และน้ำตาล้วนเป็นสัญลักษณ์แห่งอวิชชาต่อดวงชีวิตที่แท้จริง ความเมตตาสงสารต่อดวงวิญญาณอมตะนั้น คือ ความรู้แจ้ง คำว่า “มธุสูทน” มีความสำคัญในโศลกนี้ องค์กฺฤษฺณทรงสังหารอสูร มธุ และบัดนี้ อรฺชุน ทรงปรารถนาให้องค์กฺฤษฺณสังหารมารแห่งความเข้าใจผิดที่ได้มาครอบงำพระองค์ในการปฏิบัติหน้าที่ ไม่มีใครรู้ว่าควรนำความเมตตากรุณาไปใช้อย่างไร การเมตตาต่อเสื้อผ้าของคนที่กำลังจมน้ำนั้นเป็นเรื่องไร้เหตุผล เราไม่สามารถที่จะช่วยเหลือเสื้อผ้า หรือช่วยร่างวัตถุหยาบของผู้ที่กำลังตกอยู่ในมหาสมุทรแห่งอวิชชาได้ ผู้ไม่ทราบเช่นนี้และเศร้าโศกเสียใจกับเสื้อผ้าภายนอกเรียกว่า ศูทฺร หรือผู้ที่โศกเศร้าโดยไม่จำเป็น อรฺชุน ทรงเป็น กฺษตฺริย จึงไม่สมควรกระทำเช่นนี้ อย่างไรก็ดี ศฺรี กฺฤษฺณ ทรงสามารถปัดเป่าความโศกเศร้าของผู้ที่ถูกอวิชชาครอบงำได้ และด้วยจุดประสงค์นี้พระองค์จึงทรงขับร้อง ภควัท-คีตา บทนี้สอนเราถึงการตระหนักรู้ในตนเองโดยการศึกษาวิเคราะห์ร่างกายและดวงวิญญาณดังที่องค์ ศฺรี กฺฤษฺณ ผู้ทรงอำนาจสูงสุดได้ทรงอธิบายไว้ การรู้แจ้งเช่นนี้จะเป็นไปได้เมื่อเราได้ทำงานโดยไม่ยึดติดต่อผลทางวัตถุ และสถิตในแนวคิดแห่งตนเองที่แท้จริงอย่างมั่นคง