ภควัท-คีตา ฉบับเดิม
บทที่ แปด
การบรรลุถึงองค์ภควานฺ
โศลก 23
āvṛttiṁ caiva yoginaḥ
prayātā yānti taṁ kālaṁ
vakṣyāmi bharatarṣabha
อาวฺฤตฺตึ ไจว โยคินห์
ปฺรยาตา ยานฺติ ตํ กาลํ
วกฺษฺยามิ ภรตรฺษภ
คำแปล
โอ้ ผู้ยอดเยี่ยมแห่ง ภารต บัดนี้ข้าจะอธิบายแด่เธอถึงช่วงเวลาต่างๆ ซึ่งเมื่อล่วงลับไปจากโลกนี้โยคีจะกลับหรือไม่กลับมาอีก
คำอธิบาย
เหล่าสาวกผู้บริสุทธิ์ขององค์ภควานฺผู้เป็นดวงวิญญาณที่ศิโรราบโดยดุษฎีไม่สนใจว่าเมื่อใดจะออกจากร่างนี้ หรือจะไปด้วยวิธีใด ท่านปล่อยให้ทุกสิ่งทุกอย่างอยู่ในพระหัตถ์ขององค์กฺฤษฺณ ดังนั้น จึงกลับคืนสู่องค์ภควานฺได้อย่างง่ายดาย และมีความสุข แต่พวกที่ไม่ใช่สาวกผู้บริสุทธิ์ต้องขึ้นอยู่กับวิธีต่างๆ แห่งการรู้แจ้งทิพย์ เช่น กรฺม-โยค, ชฺญาน-โยค และ หฐ-โยค และต้องออกจากร่างนี้ไปในเวลาที่เหมาะสมจึงจะมั่นใจได้ว่าจะกลับ หรือไม่กลับมาในโลกแห่งการเกิด และการตายนี้อีก
หากโยคีมีความสมบูรณ์ เขาสามารถเลือกเวลา และสภาวะในการออกจากโลกวัตถุนี้ไปได้ แต่หากว่าไม่มีความชำนาญเพียงพอ ความสำเร็จก็ขึ้นอยู่การจากไปโดยไม่ได้ตั้งใจในเวลาที่เหมาะสม เวลาที่เหมาะสมขณะจากไป และจะไม่กลับมานั้นองค์ภควานฺทรงอธิบายไว้ในโศลกต่อไป จาก อาจารฺย พลเทว วิทฺยาภูษณ คำสันสกฤต กาล ที่ใช้ ณ ที่นี้หมายถึงพระปฏิมาผู้ทรงเป็นประมุขแห่งกาลเวลา